Muriel Tramis

Opinie

Muriel Tramis to pionierska postać francuskiej branży gier wideo, pochodząca z Martyniki. Wyróżniona Legią Honorową i niedawno uhonorowana nagrodą Pégase d’Honneur 2024, wywarła znaczący wpływ na przemysł dzięki innowacyjnym dziełom, takim jak Méwilo i seria Gobliiins. Jej twórczość umiejętnie łączy technologię z opowieściami kulturowymi, wzbogacając świat gier o perspektywę antylską. — NOFI

W świecie gier wideo, który często nie jest łaskawy dla kobiet i mniejszości, ona jawi się jako zjawisko niezwykłe. Muriel Tramis, urodzona w 1958 roku na Martynice, jest pierwszą projektantką gier wideo, która została odznaczona Orderem Legii Honorowej. To ukoronowanie kariery równie nietypowej, co prestiżowej, dla kobiety, która początkowo planowała karierę inżyniera w przemyśle zbrojeniowym. Jej fascynacja raczkującą branżą gier wideo rozpoczęła się podczas stażu w 1986 roku, kiedy to poznała nowe studio gier, Coktel Vision. Zgodziła się wówczas stworzyć pierwszą grę inspirowaną kulturą Antyli, Méwilo, z pomocą martynikańskiego pisarza Patricka Chamoiseau. Gracz wciela się w niej w badacza zjawisk paranormalnych, który przybywa na Martynikę w 1902 roku, aby zbadać tajemniczą sprawę zombie. — Franceinfo

Mimo bogactwa literatury i mediów wizualnych, które poruszają dziedzictwo zinstytucjonalizowanego rasizmu – zwłaszcza w Ameryce, ale także w innych miejscach dotkniętych niewolnictwem – gry komputerowe unikały tematyki rasowej bardziej niż jakiekolwiek inne medium. Dobrze znana lekceważąca postawa świata gier wobec kwestii różnorodności sprawia, że jest on ogólnie nieprzychylny dla dzieł zaangażowanych społecznie i świadomych historycznie. W tych okolicznościach istnienie gry Freedom: Rebels in the Darkness – strategii o buncie niewolników z 1988 roku, stworzonej przez afrokaraibską deweloperkę Muriel Tramis – jest prawdziwym cudem. Stanowi ona wyzwanie dla kultury i historii na wielu poziomach: jako oczyszczające uwolnienie od wieków zakorzenionych uprzedzeń, jako ponowne opowiedzenie narracji o niewolnictwie oraz jako klasyczna gra, która samym swoim istnieniem burzy jednorodne postrzeganie historii gier. — Phil Salvador, Obscuritory

Jedyne pytanie, jakie zadawałam sobie przez całą moją drogę, dotyczyło tego, jakie są moje marzenia i pragnienia, aby móc lepiej za nimi podążać. Należy zachęcać do marzeń. To właśnie staram się wpajać młodym dziewczętom, które spotykam w szkołach podstawowych i średnich, gdzie prowadzę zajęcia, aby uświadamiać je na temat kariery w dziedzinach naukowych i technicznych. — Muriel Tramis

Charakterystyka stylu

Gry postkolonialne

Muriel Tramis jest jedną z najwybitniejszych kobiecych osobowości francuskiej branży gier – a przynajmniej jedną z najbardziej rozpoznawalnych. Co więcej, jej pierwsze utwory, Méwilo (1987) oraz Freedom (1988), można uznać za pierwsze gry postkolonialne w historii medium . Przedrostek „post-” dotyczy sytuacji krajów i terytoriów, które w przeszłości doznały skutków grabieży kolonialnej. Nie oznacza to, że kolonializm zniknął; jedne formy opresji zostały zastąpione przez inne . Martynika, z której wywodzi się Tramis, jest wciąż kulturowo zależna od Francji. Nigdy nie uzyskała niepodległości, a od momentu zniesienia niewolnictwa niewiele się zmieniło. Sprowadzeni z Afryki zniewoleni przedstawiciele różnych kultur stworzyli na Karaibach (w tym na Martynice) swoisty tygiel kulturowy, nazywany „kreolskością” lub présence américaine .

W formowaniu pierwszych gier Tramis istotną rolę odegrał wówczas początkujący pisarz Patrick Chamoiseau. Późniejszy twórca słynnej kreolskiej powieści Texaco, nagrodzonej prestiżową Prix Goncourt, w scenariuszach do Méwilo i Freedom zawarł swoje charakterystyczne motywy. Zniekształcona francuszczyzna bohaterów, rozpamiętywanie prześladowań białych kolonistów wobec zniewolonych Afrykanów, nastawienie na lokalność – to wyznaczniki wspólnych gier Tramis i Chamoiseau. W Méwilo przeważa narracja Chamoiseau. Linearne, detektywistyczne śledztwo w sprawie zombie nawiedzającego białych właścicieli willi demonstruje nędzę Czarnych i wyniosłość białych mieszkańców Martyniki A.D. 1902. We Freedom to Tramis ukształtowała własny styl, tworząc, czerpiącą z kilku gatunków, symulację krwawego powstania zniewolonych Afrykanów przeciw właścicielom plantacji cukru. Mimo pewnych niedostatków ludycznych Freedom nie bierze jeńców, jeśli chodzi o przesłanie i niespotykaną dotąd brutalność .

Gry erotyczne i surrealistyczne

Późniejsze produkcje Tramis miały różne powodzenie. Gier edukacyjnych oraz powstałych na licencji komiksów i filmów disnejowskich nie będę komentował. Także trylogia gier erotycznych, powstała pod szyldem Tomahawk, prezentowała nierówny poziom. Emmanuelle (1989), oparta na serii książek i filmów, została praktycznie zapomniana. Geisha (1990), zbiór minigier przerywanych wątłą fabułą o poszukiwaniu porwanej dziewczyny w stereotypowej Japonii, także z trudem wytrzymuje próbę czasu. Natomiast Fascination (1991) wciąż we Francji cieszy się opinią gry kultowej . To niby pretekstowa opowieść o stewardesie wplątanej w piętrową intrygę z użyciem leku na potencję. W tym szaleństwie jest jednak metoda. Tramis nie tylko wprowadziła pierwszą czarnoskórą protagonistkę w skali francuskiej ludografii, ale również nadała Fascination strukturę murder party, obnażającą mechanizmy zniewolenia kobiet w kapitalistycznym społeczeństwie (czy dlatego ostatni poziom rozgrywa się w więzieniu?). Oba pionierskie elementy fabularne zostały później wykorzystane w filmach: Jackie Brown (1997) Quentina Tarantino oraz Grze (1996) Davida Finchera.

Stworzywszy ostatnią grę o tematyce postkolonialnej (Lost in Time, 1993), Tramis w międzyczasie podjęła współpracę z utalentowanym grafikiem-surrealistą Pierre’em Gilhodes’em. W ramach duetu Tramis – Gilhodes powstała trylogia niesamowicie trudnych, lecz nierzadko błyskotliwych przygodówek fantasy Gobliiins (1991–1993). W najmroczniejszej, trzeciej części główny bohater ginie już na samym początku. Następnie w zaświatach pragnie ponownie spotkać się ze swoją lubą. Najwybitniejszy odprysk duetu Tramis – Gilhodes,Woodruff et le Schnibble d’Azimuth (1994), to przypowieść o rasizmie, prześladowaniu klas „niższych” oraz nabywaniu samowiedzy. Główny bohater, Woodruff, osierocony i dotknięty rozstrzelaniem jego misia (przez kogoś o mentalności milicjantów ICE we współczesnych Stanach Zjednoczonych), przechodzi metamorfozę. Dojrzewa, uczy się pisma, poznaje swoją tożsamość kulturowego mieszańca. Wówczas decyduje się obalić tyrana rządzącego miastem opartym na niewolniczej pracy rasy zwanej Bouzoukami.

Zmierzch

Po tej fali sukcesów nastąpiła katastrofa. Tramis w ramach współpracy macierzystej wytwórni Coktel Vision z amerykańską Sierrą On-Line podjęła się reżyserii „filmu interaktywnego”. Urban Runner (1996), oparty na sekwencjach full-motion video, okazał się tylko imitacją kina klasy B w tonacji noir. Gra okazała się porażką komercyjną – tym większą, że Tramis osobiście nadzorowała reżyserię znacznej większości scen – i przekreśliła dalszą ścieżkę growej kariery projektantki.

Bibliografia